‘उमेद’ व माविम पुरस्कृत महिला बचत गट तसेच महिलांचे गाव संघ यांना दिला जात आहे.

 साप्ताहिक सागर आदित्य 

महिला सक्षमीकरणाकडे ठोस पाऊल 

‘कृषी औजार बँक’ योजनेतून स्वावलंबनाची नवी दिशा

ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या कृषी क्षेत्रात महिलांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पारंपरिक शेतीकामांपासून ते आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरापर्यंत महिलांनी सातत्याने आपली भूमिका अधिक बळकट केली आहे. या पार्श्वभूमीवर नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (पोकरा) टप्पा-२ अंतर्गत महिला बचत गटांसाठी राबविण्यात येणारी ‘कृषी औजार बँक’ योजना ही  योजना  महिला सक्षमीकरणाच्या दिशेने उचललेले एक प्रभावी पाऊल आहे.

या योजनेअंतर्गत गावपातळीवर ‘कृषी औजार बँक’ स्थापन करण्यासाठी प्रकल्प मूल्याच्या ६० टक्क्यांपर्यंत, कमाल २४ लाख रुपयांपर्यंत अनुदान उपलब्ध करून दिले जाते . या माध्यमातून महिला बचत गटांना आधुनिक कृषी यंत्रसामग्री खरेदी करून ती भाडेतत्त्वावर उपलब्ध करून देण्याची संधी मिळणार आहे. त्यामुळे शेतीकामांमध्ये वेग, अचूकता आणि कार्यक्षमता वाढण्यास मदत होणार असून, त्याचबरोबर गटांना स्थिर उत्पन्नाचे साधनही निर्माण होणार आहे.

या योजनेचा लाभ ‘उमेद’ व माविम पुरस्कृत महिला बचत गट तसेच महिलांचे गाव संघ यांना दिला जात आहे. लाभासाठी गटात किमान १० सदस्य असणे आवश्यक असून, हे सदस्य वेगवेगळ्या कुटुंबांतील असावेत, ही अट ठेवण्यात आली आहे. यामुळे अधिकाधिक महिलांना या योजनेचा लाभ मिळून व्यापक स्तरावर सक्षमीकरण घडवून आणण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.

योजनेची एक महत्त्वाची बाब म्हणजे प्रत्येक गावातून केवळ एका महिला गटाची निवड केली जाणार आहे. यामुळे स्पर्धात्मकता निर्माण होऊन गटांची कार्यक्षमता वाढण्यास चालना मिळेल. एका गावातून एकापेक्षा अधिक अर्ज आल्यास लॉटरी पद्धतीने निवड केली जाणार आहे, ज्यामुळे पारदर्शकता राखली जाते.तसेच, प्रकल्पाची एकूण किंमत २० लाख रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास राष्ट्रीयीकृत बँकेकडून ७५ टक्के कर्ज घेणे बंधनकारक ठेवण्यात आले आहे. या माध्यमातून आर्थिक शिस्त आणि नियोजनाची सवय गटांमध्ये विकसित होणार आहे.

‘कृषी औजार बँक’ ही संकल्पना ग्रामीण भागात अत्यंत उपयुक्त ठरणारी आहे. अनेक लहान व सीमांत शेतकऱ्यांना महागडी यंत्रसामग्री खरेदी करणे शक्य होत नाही. अशा वेळी गावपातळीवर उपलब्ध असलेली औजार बँक ही त्यांच्यासाठी मोठा दिलासा ठरते. ट्रॅक्टर, बीबीएफ यंत्र, रोपणी व लावणी यंत्र, मल्चिंग मशीन, कंबाईन हार्वेस्टर, फवारणी पंप यांसारखी आधुनिक साधने भाड्याने उपलब्ध झाल्याने शेतीची गुणवत्ता आणि उत्पादनक्षमता दोन्ही वाढतात.

या योजनेचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे महिलांना केवळ श्रमशक्ती म्हणून नव्हे, तर उद्योजक म्हणून विकसित करण्याचा प्रयत्न. औजार बँकेच्या माध्यमातून महिला गटांना व्यवस्थापन, आर्थिक व्यवहार, ग्राहक सेवा यांसारख्या कौशल्यांचा अनुभव मिळतो. त्यामुळे ग्रामीण भागात महिला उद्योजकतेला चालना मिळून स्थानिक स्तरावर रोजगारनिर्मितीही होते.

एकंदरीत, ‘कृषी औजार बँक’ योजना ही महिला बचत गटांसाठी केवळ आर्थिक सहाय्याची संधी नसून, स्वावलंबन, आत्मविश्वास आणि सामाजिक सन्मान वाढविण्याचे प्रभावी माध्यम आहे. ग्रामीण भागातील महिलांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी अशा योजनांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. योग्य अंमलबजावणी आणि सक्रिय सहभाग यांच्या जोरावर ही योजना ग्रामीण विकासाचा एक आदर्श नमुना ठरू शकते.

#NariShaktiVandan #नारीशक्तीवंदन 

#WomenEmpowerment #MissionShakti